People Pleasing: Herkesi Memnun Etmeye Çalışmanın Psikolojisi

Bazen kendinizi bir olay karşısında aslında “hayır” demek istediğiniz halde “evet” derken buluyor musunuz? Veya başkalarına karşı kendinizi sürekli fedakarlık yaparken buluyor musunuz? Ailenizi, arkadaşlarınızı veya partnerinizi üzmemek için kendi işlerinizi erteleyip onların isteklerini ön plana koyuyor musunuz? Bunların sonucunda da çevrenizdeki insanlar sizi fedakar, yardımsever ve anlayışlı olarak tanımlıyor. Fakat tüm bunların arkasında aslında “herkesi memnun etme çabası” yatıyor olabilir.

People Pleasing Nedir?

People pleasing, çevremizdeki insanları memnun etmek ve onlardan onay almak için kendi istek ve ihtiyaçlarımızı ertelemek, ihmal etmek ve onların isteklerini ön plana koyarak kendi sınırımızı çizemememizdir. Günlük hayatta başka insanları memnun etmek ve onlardan onay almak büyük bir motivasyon kaynağı olabilir. Fakat bu onayı kendi ihtiyaçlarımızı göz ardı ederek almaya çalışmak özsaygımıza zarar verebilir.

İnsanlar Neden Herkesi Memnun Etmeye Çalışır?

Peki insanlar neden başkalarını memnun etme ihtiyacı duyarlar? People pleasing davranışının altında yatan bazı psikolojik süreçler bulunur.

1- Onaylanma ve Kabul Edilme İhtiyacı: İnsanlar sosyal varlıklardır. Bir gruba ait olmak, sevildiğini ve onaylandığını hissetmek temel psikolojik ihtiyaçlarımız arasındadır. Bu sebeple zaman zaman başkalarının fikirlerini önemser ve onlara uyum sağlamaya çalışırız. Fakat bazı kişiler için bu ihtiyaç kişinin kendi değerini belirlediğini düşündüğü bir durum haline gelebilir. “Herkes benden memnunsa ben iyi bir insanım.” Veya “Başkaları beni seviyorsa ben değerliyim.” gibi düşünceler geliştirebilirler. Bu durumda ise kendi ihtiyaçlarından çok başkalarının ihtiyaçlarına öncelik verirler.

2- Çocukluk Deneyimleri ve Öğrenilmiş Davranışlar: Bu davranışın kökeni her zaman çocukluk dönemi olmasa da erken dönemde edinilen deneyimler bu davranışın gelişmesinde önemli rol oynayabilir. Örneğin çocukluk döneminde, sevgi yalnızca uslu durduğunda gösterilmiş olabilir. Anne babasının tartışmalarını yatıştırmaya çalışan çocuk görevi üstlenmiş olabilir. Kendi ihtiyaçlarını dile getirdiğinde “bencillik” ile suçlanmış olabilir. Bu deneyimler çocuğa “sevilmek istiyorsam sorun çıkarmamalıyım” veya “hayır dersem insanlar benden uzaklaşır” gibi mesajlar öğretebilir. Kişi yetişkinlik çağına geldiğinde ise bu düşünceleri fark etmeden devam ettirebilir ve ilişkilerinin iyi gitmesi için kendinden ödün verebilir.

3- Düşük Özsaygı: Sağlıklı özsaygıya sahip bireyler, başkalarının düşüncelerini önemseseler de kendi değerlerini yalnızca dışarıdan gelen onayla belirlemezler. People pleasing eğiliminde olan kişiler ise çoğu zaman kendi değerlerini başkalarının memnuniyeti üzerinden değerlendirebilirler.

4- Toplumsal ve Kültürel Beklentiler: İçinde yaşanılan kültür, toplum ve aile yapısı da bu durumu etkileyebilir. Örneğin "Büyüklerin sözünden çıkılmaz.", "Önce başkalarını düşün.", "Ayıp olur.", "İnsanları kırmamak gerekir." gibi mesajlarla büyüyen kişilerde people pleaser eğilimi daha çok görülebilir.

Dışarıdan Bir People Pleaser Nasıl Görünür?

Bu kişiler dışarıdan çoğu zaman yardımsever, uyumlu, anlayışlı ve fedakar olarak görülürler. Herkesin ihtiyacına yetişen, sorun çıkarmayan ve kolay iletişim kuran kişiler gibi algılanabilirler.

Fakat bu uyumlu ve makul davranışların altında bazen farklı duygular olabilir. Karşı tarafı kırmamak, reddedilmemek, uyumsuz görünmemek için aslında hayır demek istedikleri veya yapmak istemedikleri şeyler için evet diyebilir ve yapabilirler.

Örneğin bir people pleaser,

  • Her zaman “sorun yok” diyen kişi olabilir.

  • Grup içindeki herkesin fikirlerine uyum sağlar fakat kendi fikrini geri plana atabilir.

  • Hayır dediğinde suçluluk duyabilir.

  • Kendi planlarını başkası için sık sık değiştirebilir.

  • Sürekli özür dileme eğiliminde olabilir.

  • Başkalarının ne düşündüğünü fazla önemseyebilir.

  • Tartışmadan kaçınmak için susabilir.

  • İnsanların duygularından kendini sorumlu hissedebilir.

  • Sınır koyamayabilir.

Örneğin, biri sizden borç para istedi. Fakat siz vermek istemiyorsunuz. Bu durumda hangisini yaparsınız?

A) Maddi durumunuzu ve kararınızı dürüstçe paylaşıp reddedersiniz.

B) Hayır demeye çekindiğiniz için kabul edersiniz.

Eğer cevabınız B ise, başkalarını hayal kırıklığına uğratmaktan kaçındığınız için kendi sınırlarınızı ihmal ediyor olabilirsiniz. "Hayır" demenin yarattığı suçluluk veya kaygı, sizi istemediğiniz halde "evet" demeye yönlendirebilir. Bu durum, kişinin kabul görme ve onaylanma ihtiyacı nedeniyle kendi ihtiyaçlarını ikinci plana attığı people pleasing davranışlarıyla benzerlik gösterebilir.

Bu davranış uzun vadede;

  • Tükenmişlik

  • Anksiyete

  • Depresif belirtiler

  • Öfkenin bastırılması

  • Kimlik karmaşası

  • Düşük özsaygı

  • Duygusal yorgunluk

  • Sağlıksız ilişkiler

gibi sorunlara yol açabilir.

Bu Durumdan Kurtulmak Mümkün Mü?

Evet bu durumdan kurtulmak mümkündür. People pleasing davranışı zaman içinde öğrenilen bir ilişki kurma biçimidir. Bu nedenle bir anda yok olmasını beklemek pek gerçekçi olmayabilir. Fakat bu davranışa neden olan düşünce kalıplarınızı fark edip yeni beceriler geliştirdikçe sağlıklı sınırlar koymayı öğrenebilirsiniz.

1- Önce fark edin

Değişimin ilk adımı olarak önce hangi durumlarda evet dediğinizi fark edin. Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

  • Gerçekten yardım etmek istiyor muyum, yoksa hayır demekten mi çekiniyorum?

  • Bu kararı suçluluk hissiyle mi veriyorum?

  • Şu an kendi ihtiyacımı gözardı ediyor olabilir miyim?

2- Küçük “hayır”larla başlayın

Sınır koyma isteği sizi her durumu reddeden bir insan konumuna sokmaz. İlk etaplarda sizi çok zorlamayacak küçük durumlara hayır diyerek başlayabilirsiniz. Örneğin

  • Size uygun olmayan bir buluşma saatini değiştirmeyi önermek.

  • Yardım edemeyeceğiniz bir konuda dürüst olmak.

Bu küçük görünen adımlar zamanla size sınır koymanın düşündüğünüz kadar olumsuz sonuçlar doğurmadığını görmenizde yardımcı olabilir.

3- Suçluluk hissinin normal olduğunu kabul edin

People pleaser eğilimi olan kişi sınır koyduğunda suçluluk hissedebilir. Ancak bu his yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez. Bu duygu yıllardır sürdürdüğünüz bir davranış biçimini değiştirmeye çalıştığınız için ortaya çıkar.

4- Kendi ihtiyaçlarınıza da aynı değeri verin

Başkalarının ihtiyaçlarını önemsemek değerli bir davranıştır. Ancak kendi ihtiyaçlarınızı da aynı özenle ele almak, bencillik değil; psikolojik iyi oluşun önemli bir parçasıdır.

5- Gerekirse profesyonel destek alın

People pleasing davranışı günlük hayatınızı, ilişkilerinizi ve ruh sağlığınızı olumsuz etkiliyorsa bir psikologtan destek almak faydalı olabilir.

Başkalarını önemsemek, empati kurmak ve yardım etmek önemli insani özelliklerdir. Ancak bu özellikler kendi ihtiyaçlarınızdan vazgeçmenize neden oluyorsa bu durum zamanla sizi yorabilir. Unutmayın, kendi ihtiyaçlarınıza öncelik tanımak, başkalarının ihtiyaçlarını önemsizleştirdiğiniz anlamına gelmez. Sağlıklı ilişkiler karşılıklı saygı ve dengeli sınırlar üzerine kurulur.

Psikolog Nazmiye Nur Yorulmaz