Bir gün çocuğunuzun telefonunda, tabletinde ya da bilgisayarında hiç beklemediğiniz bir içerikle karşılaştınız. Belki tesadüfen gördünüz, belki de çocuğunuzun ne izlediğini kontrol ederken fark ettiniz. İlk tepkiniz şaşkınlık, öfke, korku veya hayal kırıklığı olabilir. Aklınızdan “Neden böyle bir şey izliyor?”, “Acaba yanlış bir şey mi yaptım?” ya da “Bu durum çocuğumun psikolojisini etkiler mi?” gibi pek çok soru geçebilir.
Bu tarz bir durumla karşı karşıya kalmak anne babalar için oldukça sarsıcı olabilir. Ama o anda vereceğiniz tepki, sonraki süreçler için çocuğunuzun yaşadığı durumu anlamlandırması ve bundan sonraki süreç için sizinle kuracağı iletişim konusu açısından önemli ve hassastır.
Peki, çocuğunuzu pornografik bir içerik izlerken yakaladığınızda nasıl davranmalısınız?
Öncelikli olarak Sakin Kalmalısınız: Verilen İlk Tepki Sandığınızdan Daha Önemli Olabilir
Böyle bir durum ile karşı karşıya kaldığınızda çocuğa sinirle bağırmak, hakaret etmek, aşağılamak veya ağır cezalar uygulamak o an anlaşılabilir ve desteklenebilir tepkiler gibi görünse de sorunu çözmek için sağlıklı bir yöntem değildir.
Çocuk, gördüğü ve izlediği içeriklerin ne anlama geldiğini tam anlamıyla bilmeyebilir. Bazı zamanlar merak ederek veya arkadaş ortamlarında konuşulan, duyulan şeylerden de etkilenerek bu içeriklere yönelebilir. Bazı zamanlar da sosyal medya platformlarında gezinirken karşısına çıkan içeriklere istemeden maruz kalıp izleyebilir.
Böyle durumlarda ilk olarak çocuğunuzun davranışını kişilik özelliklerine, kasıtlı yapılan bir yanlış veya bir ahlak sorunu olarak değerlendirmek doğru değildir.
Öncelikli olarak sakin kalmak, davranışı destekleyip onayladığınız anlamına gelmez. Aksine, bu tepki çocuğun ne yaşadığını ve neden bu davranışı sergilediğini anlamanıza aynı zamanda sağlıklı sınırlar çizme konusunda size alan açar.
Çocuğunuz Neden Böyle Bir İçerik İzlemiş Olabilir?
Aslında çocuğunuz pornografik içerikler izlemiş veya karşılaşmış olmasının tek bir nedeni yoktur. Çocuğun gelişim düzeyi, yaşı, sosyal medya kullanım sıklığı veya maruz kaldığı arkadaş ortamları bu durumlar üzerinde etkili olmuş olabilir.
Özellikle ergenlik veya gelişim dönemlerinde olan çocukların kendi bedenlerini, yetişkinlere ait konuları ve cinsellik gibi temaları merak edebilir. Ama bu merak ve davranışlar, bu tarz içeriklerin izlenmesinin uygun olduğu veya durumu haklı çıkardığı anlamına gelmez.
Bazı çocuklar direkt merak ederek araştırmalar yoluyla erişirken bazıları arkadaş yönlendirmesi ile bazı çocuklar ise reklamlar, açılır pencereler veya sosyal medya bağlantıları ile istemeyerek karşılaşabilir.
Burada anne babaların kendilerine sorması gereken sorular sadece “Çocuğum bunu neden izliyor?”, “Neden böyle yapıyor?”, “Ben nerede hata yapıyorum?” gibi sorular değildir. “Bu tarz içeriklere nasıl erişti, neden buna ihtiyaç duydu, ne anladı?” gibi sorular da en az diğerleri kadar önemlidir.
Ama unutulmamalıdır ki; tek bir davranış, çocuğun karakteri veya gelecek üzerinde kesin bir yargı taşıması mümkün değildir.
Çocuğumla Nasıl Konuşmalıyım?
Çocuk ile konuşurken amaç onu sorgulamak veya onu açıklamasına mecbur bırakmak değildir, yaşanılan durumu anlamaya çalışmak ve sağlıklı bir iletişim için güvenli ortam oluşturmaktır. İletişim kurmaya öncelikli olarak sakin ve yargılayıcı olmadan başlayabilirsiniz:
- “İzlediğin içerikle ilgili seninle konuşmak istiyorum. Önce neler olduğunu anlamak istiyorum.”
- “Bu içerikle nasıl karşılaştın? Kendin mi aradın, arkadaşlarından mı duydun, yoksa karşına mı çıktı?”
- “İzlediğin şey hakkında ne düşündün? Aklına takılan bir şeyler var mı?”
- “Böyle bir şey gördüğünde benimle konuşabileceğini biliyorsun. Seni her zaman dinlemeye hazırım.”
Bu tarz sorular çocuğunuzun deneyimlediği şeyi anlamanız için size yol açar. Ama soruları ve cümlelerinizi art arda sorarak, onun konuşmasına ve cevap vermesine alan tanımdan sormak onu bunaltmanıza ve sağlıklı kurulan iletişim ortamını yıkmanıza sebebiyet verebilir. Sorguya dönüştürmemek önemlidir.
Çocuğunuz eğer konuşmak istemiyorsa ona zaman tanımak, kendisini dinlemesi için alan tanımak daha doğrudur. Özellikle utanç ve korku gibi duygular yaşıyorsa kendisini anlatması daha güç bir duruma sebep olabilir.
“Senden bunu beklemezdim.”, “Sen nasıl böyle bir şey yaparsın?” ya da “Bir daha böyle bir şey ile karşılaşırsam alırım elinden telefonu.” Vb. gibi cümleler kurmak çocuğun benzer bir durumla karşılaştığında yardım alması ve kendisini anlatması zorlaşabilir.
Çocuğu Utandırmak Yerine Ne Yapabiliriz: Sınır Koymak
Çocuğa anlayış göstermek, internet veya telefon kullanımına sınır koymamak anlamına gelmez.
Günümüz çağında her çocuğun gelişim seviyesine uygun olacak şekilde, açık ve içerisinde çelişmeyen sınırlara ihtiyacı vardır. Bu tarz pornografik içeriklerin çocuklar için uygun olmadığına, bedenlerini her zaman doğru şekilde yansıtmadığını yaşına ve seviyesine uygun dille anlatabilirsiniz.
Mesela şöyle söyleyebilirsiniz:
“İnternette veya sosyal medyada yetişkin insanlara yönelik bazı içerikler ve videolar bulunuyor. Bunlar çocuklar için uygun değil. Merak ettiğin bir konu olduğunda veya sormak istediğin soruları benimle konuşabilirsin. Sana doğru ve yaşına uygun cevaplayacağımdan emin olabilirsin.”
Burada önemli olan, çocuğun merakını kötü veya ayıp olarak tanımlamadan içerik konusunda net bir sınır çizmektir. Ayrıca cihazların ortak alanlarda kullanılması, arama ayarlarının aktif olması, yaşa uygun olacak şekilde ebeveyn denetiminde uygulanması yararlı olabilir. Ancak tek başına yeterli değildir. Çocuğun dijital cihazlar kullanım konusunda bilinçlenmesi ve bilgilendirilmesi gerekir.
Pornografik İçerikler Çocuğun Psikolojisini Etkiler mi?
Bu sorunun cevabı aslında; çocuğun gelişim düzeyine, yaşına, karşılaştığı içeriğin etkisine, izleme sıklığına veya yaşadığı deneyime göre değişiklik göstermektedir.
Bu içerikler cinselliği gerçekçi olmayacak şekilde sunabilir. Çocuklar özellikle küçük yaşlarda gördükleri görüntüleri yetişkinler için olarak değerlendirmeyebilir. Bedenler, yakınlık veya kafa karıştırıcı yanlış çıkarımlarda bulunabilir.
Bu içeriklere istemeden maruz kalan ve karşılaşan çocuklarda kaygı, korku veya ağlama durumları yaratabilir. Tekrarlayan şekilde maruz kalan çocuklarda risk daha fazladır. Bununla birlikte, tek bir kez karşılaşmanın her çocuk için aynı etkiyi göstereceğini söylemek mümkün değildir.
Bu durumlarda çocuğu iyi gözlemlemek önemlidir. Belirgin olarak bir korku, uyku problemi, yoğun kaygı, saklanma, uzak durma, konuşmak istememe, günlük yaşamda zorluklar yaşama veya yaşına uygun olamayan cinsel davranışlarda gözle görülebilir değişiklikler fark ederseniz bir uzmandan destek alabilirsiniz.
Buradaki asıl amacımız çocuğa bir sorun atfetmek değil, ihtiyaç duyduğu desteği zamanında sağlamaktır.
Peki Ya Çocuğunuz Bu İçerikleri Sürekli İzliyorsa?
Tekrarlayan bu izleme davranışını yalnızca yasaklar ve sınırlarla ortadan kaldırmak yeterli değildir. Öncelikle bu davranış hangi durumlarda ortaya çıkıyor bunu anlamanız gerekir.
Çocuk bu içeriklere nasıl buluyor? Arkadaşlarından mı etkileniyor? İnternette kontrolsüz mü zaman geçiriyor? Yaşına uygun olarak bedenini ne kadar biliyor?
Bu soruların cevabı, izleyeceğiniz yolu belirlemeye yardımcı olacaktır. İnternete erişimini onun için daha güvenli hale getirmek, çocuğun konu hakkındaki sorularına yaşına uygun cevap vermek ve birlikte açık ve net kurallar belirlemek kıymetlidir. Bunlara rağmen davranış sıklaşıyor, çocuğun günlük yaşamını aksatıyor ve sürdürmeye devam ediyorsa profesyonel görüş düşünülebilir.
Çocuğu sürekli olarak takip etmek, her hareketinden şüphelenmek, telefonunu sık kontrol etmek veya onu utandırmaya çalışmak yerine güvenli iletişim alanı kurmak süreç sağlıklı bir başlangıçtır.
Önemli Bir Nokta: Çocuğun Güvenliğini de Düşünün
Her karşılaşmayı direkt çocuk ile ilgili düşünmek doğru değildir. İçeriğe nasıl ulaştığını veya başka bir kişinin bunun üzerinde rolü olup olmadığını düşünmek önem taşımaktadır.
Bir yetişkin bireyin çocuğa izlemesi için içerik göndermesi, ondan görüntü istemesi, tehdit etmesi ve sır saklaması konusunda baskı yapması gibi durumlarda sorun sadece internet kullanımı değildir; çocuğun korunması gerek bir güvenlik problemi olabilir.
Böyle bir durum ile karşılaştığınızda çocuğu dikkatlice suçlamadan dinleyin, tekrar tekrar anlatması için zorlamayın. Çocuğun güvenliğini sağlamak ve çocuk koruma ve uzman desteğine başvurun. Bu durumlarda çocuğun söylediklerini ciddiye almak ve güvenliğini öncelemek gereklidir.
Çocuğunuzun Size Güvenebileceği Bir Alan Oluşturun
Çocukların yaşadığımız bu dijital çağda karşılaştıkları içerikleri önceden bilmek ve engellemek mümkün olmayabilir. Ancak onlara karşılaştıkları durumları anlatabilecekleri bir alan sunmak bizlerin elindedir.
Çocuğunuzun bedenlerini merak etmesi, tanıması, mahremiyet sınırlarını öğrenmesi, kişisel sınırlarını fark etmesi ve en önemlisi de rahatsız olduğu bir sorun ile karşılaştığında yardım istemesi erken yaşlardan itibaren desteklenmelidir.
Bu konuşmalar sadece bu tarz içeriklerle karşılaşıldığında veya bir sorun olduğunda yapılmamalıdır. Yaşa uygun beden eğitimleri, sınırlar ve yetişkinlere kendini anlatma ve yardım isteme hayatın doğal ve işleyen bir parçası olmalıdır.
Amaç Suçlamak Değil
Çocuğunuzu pornografik içerik izlerken yakalamak, bir ebeveyn olarak sizi endişelendirebilir. Ancak bu yaşanan olayların ardından atılan adımlar, yaşanan durum açısından önemlidir.
Sakin kalmak, çocuğun deneyimini anlamaya çalışmak, yaşına uygun bilgiler vermek, dijital sınırlar oluşturmak ve gerektiğinde uzman desteğine başvurmak bu sürecin temel adımlarıdır.
Çocuğunuzu korumak, onu korkutarak her şeyi kontrol etmek değil; güvenli seçimler yapabilmesi için ihtiyaç duyduğu bilgiyi, sınırları ve desteği sağlamaktır.
Çünkü bazen bir çocuğu korumanın ilk adımı, onu yargılamadan dinleyebilmektir.
Psikolog Nazmiye Nur Yorulmaz



